Psychoterapia OCD w terapii poznawczo-behawioralnej (CBT)

18 października, 2020

Osoby zainteresowane psychoterapią poznawczo-behawioralną zapraszamy do psychoterapeutki CBT  Weroniki Molińskiej. Zapisy pod nr tel: 790-250-587

DIAGNOZA

Istotnym elementem zaburzenia jest lęk odczuwany w konsekwencji obsesyjnych myśli, które mogą prowokować kompulsyjne zachowania. Według klasyfikacji DSM-5 OCD można diagnozować, gdy:

  1. Występują obsesje lub/i kompulsje. Obsesje definiuje się jako nawracające uporczywe myśli, impulsy lub wyobrażenia wdzierające się do świadomości chorego wbrew jego woli. Odczuwane są jako natrętne, niewłaściwe i przeszkadzające. Kompulsje opisywane są jako czynności wykonywane stosownie do określonych reguł w celu złagodzenia cierpienia i zneutralizowania obsesji. Kompulsje mają na celu zmniejszenie poziomu lęku lub zapobieganie zdarzeniom i sytuacjom, których pacjent się obawia. Jednocześnie ich wykonywanie w żaden realny sposób nie wpływa na uniknięcie tych zdarzeń.
  2. Wyżej wymienione objawy są powodem zmartwień i cierpienia klienta, zajmują mu one wiele czasu (co najmniej 1 godzinę dziennie), istotnie zaburzają codzienną aktywność zawodową, szkolną, funkcjonowanie w społeczeństwie oraz relacje z innymi ludźmi.
  3. Objawy nie są wynikiem używania substancji, leków lub istnienia innych chorób somatycznych.
  4. Pacjent postrzega swoje objawy jako przesadne lub nawet pozbawione sensu.

Najczęstszymi tematami obsesji są: brud i choroba, krzywda własna lub innych, popełnienie aspołecznych lub niemoralnych czynów, pedantyczność w sposobie wykonywania różnych czynności. Obsesje mogą również obejmować pozbawione znaczenia myśli, dźwięki, sformułowania, które w uciążliwy sposób pozostają w świadomości pacjenta.

Najczęstsze kompulsje prowokowane przez obsesyjne myśli to: czynności mycia i czyszczenia ciała oraz otoczenia, w którym osoba przebywa, sprawdzanie potencjalnych “źródeł niebezpieczeństw” (np. wyłączniki urządzeń, zamki w drzwiach, okna), powtarzanie zachowania lub myśli i ruminacje.

TERAPIA POZNAWCZO-BEHAWIORALNA

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest jednym z najskuteczniejszych sposobów leczenia OCD. Model behawioralny opiera się na prawach uczenia się i klasycznym systemie wzmacniania i wygaszania, który może modyfikować zachowania. Model poznawczy skupia się na tym, co się dzieje na drodze pomiędzy bodźcem a reakcją. Wskazuje na sekwencję “zdarzenie-interpretacja-emocja”. Zdarzenie jest faktem obiektywnym. Interpretacja zdarzenia powoduje określoną reakcję emocjonalną. Emocje powodują konkretne zachowania. Terapia poznawcza jest aktywna, dyrektywna, czasowo ograniczona, posiada strukturę opartą na założeniu, że emocje i zachowanie osoby są w dużym stopniu zdeterminowane przez sposób, w jaki organizuje ona swój świat. Terapia poznawczo-behawioralna akcentuje związek procesów interpretacyjnych z zachowaniem.

Na bazie wczesnych doświadczeń, które najczęściej były nacechowane emocjonalnie, tworzą się podstawowe przekonania na temat siebie lub świata, np. “jestem nieodpowiedzialny”, “świat jest zagrażający”. W oparciu o te przekonania tworzone są dysfunkcjonalne założenia pozwalające “chronić się” przed negatywnym przekonaniem. Dysfunkcjonalne założenia odpowiadają za pojawianie się tzw. myśli automatycznych. Oceny, interpretacje lub przewidywania o negatywnym zabarwieniu nazywane są negatywnymi automatycznymi myślami. Myśli te powodują negatywne emocje, a te wpływają na fizjologię i zachowanie.

Dzięki terapii poznawczo-behwioralnej (CBT) pacjent ma możliwość nauczyć się identyfikować myśli automatyczne. Terapia ta ma na celu spowodować radzenie sobie z aktualnymi problemami przez pacjenta. Przeszłość ma znaczenie dla określania podstawowych przekonań, większość pracy skupia się na “tu i teraz”. Pacjent w procesie terapeutycznym opartym na współpracy z terapeutą uczy się nowych zachowań i odkrywa nowe interpretacje. Stosowane techniki oparte są na weryfikowaniu dotychczasowych hipotez (interpretacji) pacjenta poprzez przyswajanie nowych informacji.

PSYCHOTERAPIA OCD

Na rozwój zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego może mieć wpływ wiele różnych czynników psychospołecznych i biologicznych. Wymienia się tu m.in. schematy poznawcze rozwijane na skutek kontaktu z kontrolującym członkiem rodziny lub inną osobą znaczącą, skłonność do odczuwania winy i nadmiernego poczucia odpowiedzialności, jak również nadaktywność płatów czołowych.

Pacjenci z OCD doświadczają niepożądanych i nieakceptowanych myśli, które należy odróżnić od negatywnych automatycznych myśli. W odróżnieniu od myśli automatycznych przyjmują one natrętny, powtarzalny charakter i są łatwiej zauważane przez pacjenta. Osoba przypisująca sobie nadmierną odpowiedzialność na skutek myśli natrętnych uruchamia negatywne automatyczne myśli i podejmuje działania mające na celu wygaszenie intruzywnych myśli (impulsów, wyobrażeń). Proces neutralizowania myśli rozwija rytuały, czyli czynności redukujące poczucie odpowiedzialności i obniżające niepokój. Konsekwencją stosowania rytuałów jest większa częstotliwość myśli natrętnych. Te powodują większy niepokój, który zwiększa częstość zachowań neutralizujących. W ten sposób objawy są podtrzymywane. Osoba, oprócz neutralizacji, zaczyna unikać sytuacji związanych z odpowiedzialnością, szuka zapewnień u innych osób lub próbuje “nie myśleć o tym” i wygaszać myśl intruzyjną.

Poznawczo-behawioralna terapia zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych nie stawia sobie za cel pozbycia się intruzji. Ważna jest natomiast zmiana znaczenia, jakie pacjent nadaje intruzjom, tak by budziły mniejszy niepokój i nie prowokowały czynności neutralizujących.

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne jest diagnozowane w klasyfikacji DSM-5 jako zaburzenie lękowe. Niepokój wywołują u pacjenta natrętne myśli, a wykonywane obsesyjne czynności mają służyć redukcji lęku. Źródłem problemu pacjenta są zniekształcenia poznawcze powstałe w wyniku interpretacji opartej na dysfunkcjonalnych założeniach i podstawowych przekonaniach. Metody psychoterapii OCD opierają się na ekspozycji i powstrzymywaniu reakcji oraz stosowanej również w innych zaburzeniach lękowych desensytyzacji. Pomocne są też techniki rozmowy pozwalające wprowadzać nowe interpretacje. Całościowy model pracy w nurcie poznawczo-behawioralnym zakłada naprzemienne stosowanie technik poznawczych z eksperymentami behawioralnymi.