Teoria Biospołeczna

1 22 grudnia, 2019

Terapia Dialektyczno- Behawioralna (DBT) opiera się na teorii biospołecznej funkcjonowania osobowości. Zgodnie z jej głównym założeniem, osobowość z pogranicza (Borderline) jest przede wszystkim dysfunkcją systemu regulacji emocji; jest rezultatem nieprawidłowości biologicznych w połączeniu z pewnymi dysfunkcjami środowiska, a także ich interakcji w czasie. Unieważniające środowiska w okresie dzieciństwa przyczyniają się do rozwoju dysregulacji emocji; nie umieją one także nauczyć dziecka sposobów nazywania i regulacji emocji, tolerancji na cierpienie emocjonalne oraz tego, kiedy powinno ufać swoim reakcjom emocjonalnym jako odzwierciedleniu prawomocnych interpretacji zdarzeń.

Osoby dorosłe z zaburzeniem osobowości typu Borderline przyswajają sobie charakterystyczne cechy środowiska unieważniającego. Mają zatem skłonność do unieważniania własnych przeżyć emocjonalnych oraz poszukiwania u innych adekwatnego odzwierciedlenia rzeczywistości zewnętrznej. Reakcja wstydu- charakterystyczna reakcja na niedające się kontrolować negatywne emocje u osób z zaburzeniem osobowości typu Borderline- jest naturalnym rezultatem dorastania w środowisku społecznym, które “zawstydza” osoby okazujące emocjonalną podatność na zranienie.

Dysregulacja emocjonalna jest spowodowana wysoką emocjonalną podatnością na zranienie w połączeniu z niezdolnością do regulacji emocji. Trudności te mają swoje źródło w predyspozycjach biologicznych, które zaostrzają określone doświadczenia środowiskowe.

Charakterystyczne cechy emocjonalnej podatności na zranienie obejmują dużą wrażliwość na bodźce emocjonalne, intensywność emocjonalną i powolny powrót do emocjonalnego poziomu wyjściowego. “Duża wrażliwość” oznacza, że osoba osoba szybko reaguje i ma niski próg reakcji emocjonalnych, to znaczy niewiele trzeba, by wywołać reakcję emocjonalną. Zdarzenia, które nie będą zaprzątać uwagi innych ludzi, przypuszczalnie zaniepokoją osobę emocjonalnie podatną na zranienie.

Przyczyny biologiczne zaburzenia osobowości typu Borderline mogą być różne: od wpływów genetycznych, poprzez niekorzystne zdarzenia w okresie płodowym, po środowiskowe oddziaływania na rozwój mózgu i układu nerwowego w okresie wczesnego dzieciństwa. Coraz więcej dowodów przemawia za tym, że stres środowiskowy doświadczany przez matkę w okresie ciąży może mieć szkodliwy wpływ na późniejszy rozwój dziecka.

Unieważniające środowisko to takie otoczenie, w którym komunikaty o osobistych przeżyciach spotykają się z niekonsekwentnymi, niewłaściwymi i skrajnymi reakcjami. Wyrażanie prywatnych przeżyć nie jest uprawomocniane; jest natomiast często karane lub trywializowane. Doświadczanie bolesnych emocji, jak również czynniki, które osobie przeżywającej emocje wydają się przyczynowo związane z cierpieniem emocjonalnym, są lekceważone. Interpretacje osoby dotyczące jej zachowania, w tym doświadczanie zamiarów i motywacji związanych z zachowaniem, są odrzucane.

Unieważnienie ma dwie podstawowe cechy. Po pierwsze, wskazuje ono osobie, że myli się ona zarówno w swym opisie, jak i analizach własnych przeżyć, w szczególności w ujmowaniu tego, co wywołuje jej emocje, przekonania i działania. Po drugie, przypisuje ono jej przeżycia społecznie nieakceptowanym cechom charakterystycznym lub cechom osobowości. Środowisko może upierać się, że osoba czuje coś, czego, jej zdaniem, ona nie czuje, lubi lub woli coś, czego, jej zdaniem, ona nie lubi, albo zrobiła coś, czego, jej zdaniem, nie zrobiła. Negatywne formy wyrażania emocji mogą być przypisywane takim cechom, jak skłonność do przesadnego reagowania, nadwrażliwość, zniekształcone spostrzeganie zdarzeń czy niezdolność do przyjęcia pozytywnej postawy. Pozytywne formy wyrażania emocji, przekonania, plany, działania mogą być w podobny sposób unieważniane przez przypisywanie ich brakowi roztropności, naiwności, nadmiernej idealizacji czy niedojrzałości. Osobiste przeżycia i formy ekspresji emocjonalnej nie są uważane za uprawnione reakcje na zdarzenia.

Emocjonalnie unieważniające środowiska są nietolerancyjne wobec przejawów negatywnych emocji. Komunikowana postawa unieważniającego środowiska przypomina pogląd: “poradzisz sobie o własnych siłach, bez żadnej pomocy z zewnątrz”; jest to przekonanie, że każda osoba, która wystarczająco się stara, może tego dokonać. Indywidualna sprawność i osiągnięcia są wysoko cenione, przynajmniej w odniesieniu do kontrolowania emocjonalnej ekspresyjności i ograniczania wymagań wobec środowiska.

Konsekwencje unieważniających środowisk są następujące. Po pierwsze, z powodu nieuprawomocniania ekspresji emocjonalnej unieważniające środowisko nie uczy dziecka nazywania emocji, w sposób zgodny z normą obowiązującą w jego szerszej grupie społecznej. Ponieważ problemy emocjonalnie podatnego na zranienie dziecka nie są dostrzegane, niewiele wysiłku wkłada się w próby rozwiązania problemów. Każe się dziecku kontrolować swoje emocje, zamiast uczyć je, jak właściwie to robić. Po drugie, w wyniku przeceniania łatwości rozwiązywania problemów życiowych środowisko nie uczy dziecka znoszenia dolegliwości psychicznych ani formułowania realistycznych celów i oczekiwań. Po trzecie, przez niekonsekwentne karanie z powodu wyrażania komunikatów o negatywnych emocjach i sporadyczne nagradzanie przejawów skrajnych lub spotęgowanych emocji środowisko uczy dziecko oscylowania między emocjonalnym zahamowaniem a skrajnymi stanami emocjonalnymi. Środowisko takie nie umie nauczyć dziecka, kiedy ma ono ufać swoim reakcjom emocjonalnym i poznawczym jako odzwierciedleniu prawomocnych interpretacji indywidualnych i sytuacyjnych zdarzeń. Unieważniające środowisko uczy dziecko aktywnego unieważniania własnych przeżyć i poszukiwania w swoim środowisku społecznym wskazówek, jak ma myśleć, czuć i działać.

Istnieją 3 rodzaje unieważniających rodzin: rodzina chaotyczna, rodzina doskonała, i rodzina typowa. W rodzinie chaotycznej mogą występować problemy z nadużywaniem substancji psychoaktywnych, problemy finansowe lub rodzice, którzy dużo czasu spędzają poza domem. Potrzeby dzieci w takiej rodzinie lekceważy się i w konsekwencji unieważnia.

W rodzinie doskonałej rodzice nie potrafią tolerować przejawów negatywnych emocji u swoich dzieci. Taka postawa może wynikać z takich przyczyn, jak stresująca praca, niezdolność do tolerowania negatywnych emocji lub egoizmu.

Skłonność pacjentów z zaburzeniem osobowości typu Borderline do powstrzymywania reakcji emocjonalnych, lub do podejmowania takich prób, może przyczynić się do braku silnego poczucia tożsamości. Odrętwienie związane z zahamowanymi emocjami jest często odbierane jako pustka.